SAMODZIELNY PUBLICZNY DZIECIĘCY SZPITAL KLINICZNY w WARSZAWIE

HISTORIA ANESTEZJOLOGII
W SZPITALU DZIECIĘCYM PRZY UL. DZIAŁDOWSKIEJ W WARSZAWIE.

Szpital dziecięcy przy ul. Działdowskiej w Warszawie rozpoczął swoją działalność 11. listopada 1946 roku jako Szpital im. Karola i Marii przy Działdowskiej. Nazwa podkreślała kontynuację tradycji otwartego 8. listopada 1913 roku na Warszawskiej Woli (przy ul. Leszno) Szpitala im. Karola i Marii. Ufundowany przez Zofię Szlenkierównę z Groserów, upamiętniał Jej rodziców, po których spadek umożliwił realizację projektu szpitala. Funkcjonował do II Wojny Światowej. Ogromne zniszczenia szpitala w czasie Wojny i Powstania Warszawskiego, uniemożliwiły powrót w dawne miejsce. Dzięki staraniom wybitnego pediatry i społecznika prof. Władysław Szenajcha nową siedzibę szpital znalazł w budynku z 1928 r. - przedwojennej Ubezpieczalni Społecznej na rogu ulic Działdowskiej i Wolskiej. Remont i adaptację finansowały Biuro Odbudowy Stolicy i Zarząd Miejski, wyposażenie wsparła szwajcarska organizacja społeczna "Don Suisse". W 1949 r. z nazwy szpitala wykreślono imiona Karola i Marii Szlenkierów. Potem szpital wielokrotnie zmieniał nazwę funkcjonowała jako Miejski Szpital Dziecięcy Nr. 2, od 1955 r. jako Państwowy Szpital Kliniczny Nr. 3 w Warszawie (PSK 3), od 1985 r. przez wiele lat nosił imię prof. Władysława Szenajcha. Obecnie to "Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny ul. Marszałkowska 24 filia ul. Działdowska 1". Wynika to z połączenia w jedno ciało administracyjne dwóch dziecięcych szpitali klinicznych: przy ul. Marszałkowskiej 24 (historyczna nazwa "przy Litewskiej" im. prof. Bogdana Michałowicza) i przy ul. Działdowskiej.


Na świecie - anestezjologia jako specjalność medyczna zaczęła się wyodrębniać z początkiem XX w.: British Society of Anaesthetists - pierwsze na świecie stowarzyszenie anestezjologów powstało w Londynie w 1893 r., w 1905 r. powstało towarzystwo anestezjologów w USA. W Polsce, zręby tej specjalności jako samodzielnej, wyodrębnionej dyscypliny medycznej, naukowej i usługowej kształtowały się od lat powojennych. Ewolucja od "uśpienia nowoczesnego" (taki tytuł nosił pierwszy polski skrypt na temat znieczulenia z 1949 r.) do nowoczesnej anestezjologii zajęła kilka dziesięcioleci. W 1951 r. powołano konsultanta krajowego oraz zapisano zadania stojące przed tą dyscypliną naukową, w 1959 r. rozpoczęło działalność Towarzystwo Anestezjologów Polskich, w 1961 r. minister zdrowia wydał odpowiednie instrukcje dotyczące tej specjalizacji.


W szpitalu na Działdowskiej w latach powojennych anestezjologia nie była wyodrębniona. Do czasu pojawienia się pierwszych lekarzy przeszkolonych w "dawaniu narkozy"- znieczulaniem metodą kroplową zajmowała się pielęgniarka Joanna Klipert, instrumentariuszka ze Szpitala Karola i Marii. W latach 50-tych i 60-tych XX w. "narkozę" stosowali zatrudnieni tu chirurdzy. Wsparciem były świetnie wyszkolone - na kursach podstaw anestezjologii prowadzonych przez doc. Mieczysława Justynę - pielęgniarki: Zofia Ruszkarska, Jadwiga Firląg-Różycka, Wiesława Szumilak-Sinołęcka. Do najtrudniejszych znieczuleń do dużych operacji typowana była dr Irena Rygielska - specjalista chirurg i pediatra (po obronieniu doktoratu z chirurgii dzieci, uzyskała specjalizację z anestezjologii); często wraz z dr Izabelą Poklewską-Koziełło z zespołu anestezjologicznego z Litewskiej.
Pierwszym lekarzem zatrudnionym na Działdowskiej w roli anestezjologa była dr Alina Wolska. W ramach szkolenia do specjalizacji wyjechała do Tufts University w Bostonie, a po powrocie do kraju zasiliła zespół anestezjologiczny w szpitalu przy Litewskiej. Od listopada 1965 r. jedynym etatowym anestezjologiem została dr Ewa Kutrzebska, absolwentka Wydziału Pediatrii AM w Warszawie. W październiku 1973 r., przy pierwszych trzech operacjach serca z użyciem krążenia pozaustrojowego w klinice prof. Smólskiej, w sztuce anestezji wspierali dr Ewę - prof. Tadeusz Szreter, dr Teresa Godlewska-Marconi i dr Teresa Falkowska. W styczniu 1975 r. pracę anestezjologa rozpoczęła dr Magdalena Tędziagolska - późniejszy kierownik zespołu. Tak przebiegała ewolucja - od systemu gdy kapiąc eter na maski Schimmelbuscha "narkozę dawali" wytypowani chirurdzy lub pielęgniarki - do prawdziwej anestezjologii z wyszkolonymi lekarzami, których wiedza i doświadczenie umożliwiły dalszy rozwój chirurgii dziecięcej.
W strukturze akademickiej od 1975 r. zespół wchodzi w skład Katedry Anestezjologii i Intensywnej Terapii Akademii Medycznej w Warszawie, którą kierował prof. Bogdan Kamiński (od 1998 r. prof. Ewa Mayzner-Zawadzka). W systemie rotacyjnym szkolili się tu prawie wszyscy anestezjolodzy Katedry poznając tajniki anestezjologii pediatrycznej. Wielu z nich pracuje teraz w renomowanych ośrodkach zagranicznych. Szeroki zakres operacji, obejmujący chirurgię klatki piersiowej, kardiochirurgię, ortopedię, chirurgię noworodka (w tym operacje wytworzenia przełyku, rozszczepów podniebienia, rozszczepów kręgosłupa), leczenie urazów wielonarządowych, ciężkich oparzeń - stawiał przed anestezjologami wysokie wymagania. W 1982 r. do zespołu dołączył dr Janusz Ziółkowski. W tym czasie anestezjologia w strukturze szpitala uzyskała autonomię organizacyjną jako Dział Anestezjologii Pediatrycznej. Charakterystyczną cechą tego ośrodka była świetna współpraca z chirurgami i wspólne leczenie najciężej chorych dzieci w Oddziale Intensywnej Terapii Pooperacyjnej. Stopniowo rozszerzano zaplecze sprzętowe: respiratory Engstroema i Loosco zastąpiły kolejne generacje Servo, Bennett i Babylog, zakupiono nowoczesne analizatory równowagi kwasowo-zasadowej i gazometrii krwi. Obecnie nowoczesną intensywną terapię wspierają zintegrowane systemy monitorowania z wykorzystaniem analizy bispektralnej funkcji ośrodkowego układu nerwowego (BIS), małoinwazyjnego systemu monitorowania krążenia (PICCO), nowoczesne respiratory (jako pierwsi w Polsce staliśmy się użytkownikami respiratorów Servo-i u dzieci), aparat do leczenia nadciśnienia płucnego tlenkiem azotu. Po gruntownym remoncie oddziału chirurgii i zaplecza anestezjologii w 2007 r. przeprowadzamy znieczulenia na nowoczesnym bloku operacyjnym spełniającym normy europejskie.
Ambicją zespołu było stosowanie nowoczesnych technik znieczulenia. Powszechne stały się znieczulenia regionalne (w tym zewnątrzoponowe z dostępu krzyżowego - temat pracy doktorskiej dr. M. Tędziagolskiej) obecnie rutynowo stosowane w chirurgii dziecięcej. Z ich wykorzystaniem opracowano i wdrożono system "chirurgii jednego dnia". Pierwsi w Polsce zastosowaliśmy znieczulenia doopłucnowe u dzieci jako metodę łagodzenia bólu po torakotomiach tylno-bocznych (praca doktorska J. Ziółkowskiego). Osiągnięcia zespołu są prezentowane na konferencjach krajowych i zagranicznych. Doświadczenie w znieczuleniach regionalnych przyciąga na szkolenia anestezjologów z całej Polski. Wiele uwagi poświęcamy zagadnieniom bólu u dzieci, optymalizacji premedykacji, współpracy z chirurgami. Perfekcyjna organizacja pracy anestezjologicznej i chirurgicznej zaowocowała m.in. rozwinięciem programu operacji podwiązania przetrwałego przewodu tętniczego Botalla u noworodków, w systemie wczesnego odsyłania pacjenta do oddziału macierzystego.
Nie zapominając historii staramy się podtrzymać tradycje dobrej współpracy z wszystkimi lekarzami szpitala. Mamy nadzieję, że koleżeńskie relacje korzystnie przenoszą się na atmosferę, w jakiej przebywają pacjenci i ich rodzice.

dr n. med. JANUSZ ZIÓŁKOWSKI


Bibliografia:
Kochański S.: Justyna Mieczysław (biogram). w: Słownik Biograficzny Polskich Nauk Medycznych XX Wieku; wyd. Instytut Historii Nauki PAN: T.3, zeszyt 1: 23-27
Kostrzewski P.: Szpital Dziecięcy na Działdowskiej - 50 lat istnienia, 85 lat tradycji. Nowa Pediatria, wyd. specjalne VI-1998: 5-6.
Kutrzebska E.: Dział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Akademii Medycznej w Warszawie. Dział Anestezjologii Pediatrycznej PSK 3. Nowa Pediatria, wyd. specjalne VI-1998: 36-38.
Radłowska Z.: Wspomnienia o Oddziale Chirurgii Dziecięcej szpitala przy ulicy Działdowskiej w Warszawie. Nowa Pediatria, wyd. specjalne VI-1998: 12-14
Rajtar-Leontiew Z. [red.]: Ocalić od zapomnienia - Monografia Szpitala im. Karola i Marii dla Dzieci Fundacji Zofii Szlenkierówny - Jubileusz 90 lat pracy szpitala. Wydawnictwo Medyczna BORGIS, Warszawa, 2004.
Referowska M., Rawicz M.: Dr n. med. Alina Kowalska-Wolska - wspomnienie pośmiertne. Anestezjologia Intensywna Terapia., 2006; 38: 189-190.
Rondio Z.K., Macheta A., Andres J.: Zarys historii anestezjologii klinicznej. w: Anestezjologia Kliniczna z elementami intensywnej terapii i leczenia bólu [Mayzner-Zawadzka E. red.], Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2009: 3-24
Rutkowski J.: Uśpienie nowoczesne (Znieczulenie ogólne:- anaesthesia artefacta generalis). Wydawnictwo Spółdzielni Akademickiej w Łodzi, 1949.
Smólska I.: Historia II Katedry i Kliniki Kardiochirurgii i Chirurgii Ogólnej Dzieci Akademii Medycznej w Warszawie. Historia chirurgii dziecięcej w Polsce - XIX Sympozjum PTChD, Invest-Druk, Warszawa 1999; 125-129.
Zawirska-Roefler B.: Pierwsze lata po II Wojnie. Szpital im. Karola i Marii na nowym miejscu. Pracownicy "starzy i nowi". Nowa Pediatria, wyd. specjalne VI-1998: 12.
Ziółkowski J.: Dr n. med. Magdalena Tędziagolska - wspomnienie pośmiertne. Anestezjologia Intensywna Terapia, 2001; 3: 207-208.
Ziółkowski J.: Dział Anestezjologii Pediatrycznej SPDSK. w: Dzieje I Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Warszawie (1809-2006) tom. III [Krawczyk M. - red.], Wydawnictwo Czelej. Lublin 2009: 1075-1078.